Ο γνωστός κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Δρ. Δημήτρης Γρηγοράκης μιλά για το νέο βιβλίο του «Αυτοάνοσα, Ανοσοποιητικό & Διατροφή»

Ο γνωστός κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Δρ. Δημήτρης Γρηγοράκης μιλά για το νέο βιβλίο του «Αυτοάνοσα, Ανοσοποιητικό & Διατροφή»

 Ο έγκριτος κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Δρ. Δημήτρης Γρηγοράκης παρουσιάζει ένα μοναδικό σύγγραμμα για τα ελληνικά δεδομένα, προσφέροντας στους ενδιαφερόμενους (άτομα που επιθυμούν να προστατεύσουν το ανοσοποιητικό τους, ασθενείς με αυτοάνοσες διαταραχές, ευαισθητοποιημένους επιστήμονες υγείας: διατροφολόγους, ανοσολόγους, αλλά και σε όλες τις ειδικότητες που εμπλέκονται στη θεραπευτική προσέγγιση των αυτοάνοσων) έναν απόλυτο οδηγό πρόληψης και αντιμετώπισης των αυτοάνοσων διαταραχών. Ο ίδιος μας μιλά για το θέμα αυτό.

 

Το νέο σας βιβλίο «Αυτοάνοσα, Ανοσοποιητικό & Διατροφή» προκαλεί μία επανάσταση στο χώρο της διατροφής και ασχολείται με το πολύ επίκαιρο θέμα των αυτοάνοσων διαταραχών. Πείτε μας μερικά λόγια.

Πράγματι πιστεύω ότι το νέο βιβλίο μου προκαλεί μία επανάσταση στο χώρο της διατροφής. Μάλιστα σε αναφορά του το έγκυρο και υψηλής επισκεψημότητας portal “ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ.gr(16/10/2016) κάνει λόγο για «Πόλεμο ενάντια στα αυτοάνοσα τον οποίο κηρύσσει Έλληνας διατροφολόγος». Πρόκειται για μια εκτενή μελέτη 400 σελίδων στην οποία παρουσιάζεται η διατροφική προσέγγιση για την προστασία του ανοσοποιητικού, την πρόληψη αλλά και αντιμετώπιση των αυτοάνοσων νοσημάτων. Είναι βέβαιο, ότι ορισμένες θρεπτικές ουσίες μπορούν να συμβάλουν, ίσως και καλύτερα από τη φαρμακευτική αγωγή, στην αντιμετώπιση των αυτοάνοσων διαταραχών. Αυτό επιβεβαιώνεται διαρκώς, από ολοένα και περισσότερες επιστημονικές ανακαλύψεις που σημειώνονται στο συγκεκριμένο πεδίο έρευνας.

Τι σημαίνει “αυτοάνοση ασθένεια”;

Οι αυτοάνοσες παθήσεις είναι η 2η αιτία χρόνιων ασθενειών, σύμφωνα με τον American Autoimmune Related Diseases Association (AARDA). Σε κανονικές συνθήκες η ανοσολογική λειτουργία του οργανισμού αποτελεί ένα θαυμάσιο σύστημα άμυνας και προστασίας από ξένους εισβολείς, τραυματισμούς και μολύνσεις. Σε ένα υγιές ανοσοποιητικό σύστημα, η παρούσα σχέση είναι σαφής και συγκεκριμένη. Το σώμα μπορεί να καταλάβει την διαφορά μεταξύ ενός ξένου κυττάρου και των δικών του. Ωστόσο, στην αυτοάνοση ασθένεια η ανοσολογική απόκριση είναι εσφαλμένη. Το ανοσοποιητικό σύστημα στοχεύει σε δικούς του ιστούς μη μπορώντας να τους διακρίνει από ξένα κύτταρα και τους επιτίθεται ή δεν είναι σε θέση να ρυθμίσει την ένταση της ανοσολογικής απόκρισης. Το τελικό αποτέλεσμα είναι οι λειτουργικές βλάβες και η ανάπτυξη μιας αυτοάνοσης διαταραχής. Οι αυτοάνοσες διαταραχές μπορεί να επηρεάσουν σχεδόν κάθε μέρος του σώματος, ανάλογα με την ευαισθησία του καθενός. Οι ερευνητές έχουν εντοπίσει πάνω από 80 κλινικά διακριτές αυτοάνοσες παθήσεις, οι οποίες συμπεριλαμβάνουν τον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο, τον διαβήτη τύπου 1, τη  ρευματοειδή αρθρίτιδα, θυρεοειδίτιδες, ψωρίαση, έκζεμα, λεύκη, σύνδρομο Sjogren, την  σκλήρυνση κατά πλάκας και τις χρόνιες φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου (Νόσος Crohn, κοιλιοκάκη κλπ.). Για παράδειγμα, στο σύνδρομο Sjögren, τα λευκά αιμοσφαίρια επιτίθενται στους αδένες που παράγουν, προκαλώντας συμπτώματα όπως ξηροφθαλμία και ξηροστομία. Στον  διαβήτη τύπου 1, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στα κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη στο πάγκρεας. Οι άνθρωποι που πάσχουν από αυτοάνοσα νοσήματα συχνά έχουν απώλεια των λειτουργιών του σώματος, αναπηρία, μειωμένη παραγωγικότητα και χαμηλή ποιότητα ζωής.

Πόσο συχνό είναι το πρόβλημα των αυτοάνοσων διαταραχών;

Τα αυτοάνοσα νοσήματα ακολουθώντας την παγκόσμια τάση των αναπτυγμένων χωρών παρουσιάζουν σημαντική έξαρση τα τελευταία χρόνια τόσο παγκοσμίως, όσο και στον ελληνικό πληθυσμό. Πολλοί κάνουν λόγο για μία γενικότερη παγκόσμια επιδημία. Περίπου το 5% του πληθυσμού των ΗΠΑ έχει διαγνωστεί με  αυτοάνοση ασθένεια, και ένα άλλο 10% – 20% εμφανίζουν πρώιμου σταδίου συμπτώματα και διαταραχές. Υπολογίζεται ότι σήμερα 1 στους 10  ενήλικους Έλληνες εμφανίζει κάποια αυτοάνοση διαταραχή (περίπου 750.000 συμπατριώτες μας). Ταυτόχρονα, αυξανόμενες επιστημονικές πληροφορίες τονίζουν τη διατροφοεξαρτώμενη φύση των αυτοάνοσων και τη σημασία των διατροφικών συστατικών στην προστασία του ανοσοποιητικού συστήματος.

 

Ψάχνοντας για απαντήσεις, που νομίζετε ότι οφείλεται η έξαρση των κρουσμάτων των αυτοάνοσων διαταραχών στη χώρα μας;

Είναι γνωστό ότι η διατροφή διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην προστασία της υγείας. Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια παρατηρείται, εξ αιτίας της οικονομικής κρίσης, επιδείνωση των διατροφικών συνηθειών των  Ελλήνων. Το συγκεκριμένο φαινόμενο επιφέρει ως αποτέλεσμα την έξαρση των κρουσμάτων διαφόρων χρόνιων εκφυλιστικών νοσημάτων και ιδιαίτερα των αυτοάνοσων διαταραχών. Η έξαρση των κρουσμάτων αυτοάνοσων νοσημάτων μπορεί να οφείλεται επιπλέον στους ακόλουθους λόγους:

  1. Υπόθεση Υγιεινής: Υποδηλώνει την σημερινή έλλειψη έκθεσης σε βακτήρια και ιούς –οι συνήθεις στόχοι του υγιούς ανοσοποιητικού συστήματος– η οποία «αποπροσανατολίζει» το ανοσοποιητικό μας σύστημα.
  2. Γεωπαθητικό και Ηλεκτρομαγνητικό Στρες: Οφείλονται σε διασταυρώσεις ενεργειακών δικτύων και στην ηλεκτρομαγνητική ρύπανση που προκαλείται από κεραίες (τηλεόρασης, κινητών τηλεφώνων), οικιακές ηλεκτρικές συσκευές, ασύρματα τηλέφωνα και κινητά τηλέφωνα.
  3. Ελλιπής έκθεση στον ήλιο (βιταμίνη D): Μεγάλο τμήμα του ελληνικού πληθυσμού υποφέρει από έλλειψη και ανεπάρκεια βιταμίνης D. Οι λόγοι οφείλονται στην περιορισμένη καθημερινή και μη αποτελεσματική (λόγω τους ευρείας χρήσης αντηλιακών), αλλά και στην ανεπαρκή διατροφική πρόσληψή της.
  4. Αλλοίωση τροφικής αλυσίδας: Υπολογίζεται ότι πλέον ο μέσος Έλληνας καταναλώνει τουλάχιστον 8 κιλά / έτος φυτοφαρμάκων εξαιτίας της μη τήρησης της εποχικότητας των φρούτων και λαχανικών και των αυξημένων ποσοτήτων συντηρητικών που εμπεριέχονται σε διάφορα τρόφιμα: σφολιατοειδή, αλλαντικά κλπ.
  5. Υπερβολικό στρες και ανεπαρκής ύπνος: Διακρίνουν πλέον τις καθημερινές συνθήκες των περισσοτέρων Ελλήνων.

Στα παιδιά δυστυχώς το πρόβλημα γίνεται εντονότερο για τους παραπάνω λόγους, αλλά και για 3 επιπλέον:

  1. Ελλιπής πρόσληψη βιταμίνης D από τους μητέρες κατά την περίοδο της κύησης.
  2. Η μεταφερόμενη γονική ανοσοποιητική ευαισθησία.
  3. Αυξημένος χρόνος καθιστικών δραστηριοτήτων σε εσωτερικούς χώρους.

Σύμφωνα με τη μελέτη “Healthy Growth Study”, η οποία διεξήχθη σε 2.500 αγόρια και κορίτσια 9-13 ετών στην Ελλάδα, ο επιπολασμός της ανεπάρκειας και έλλειψης βιταμίνης D βρέθηκε να αντιστοιχεί στο 71% και 17,3% του παιδικού πληθυσμού, αντίστοιχα (Manios et al. 2013). Δηλαδή ένα συνολικό άθροισμα 88,3% των παιδιών εμφανίζει χαμηλότερα από το επιθυμητό επίπεδα βιταμίνης D!

Αυξανόμενες επιστημονικές πληροφορίες τονίζουν τη διατροφοεξαρτώμενη φύση των αυτοάνοσων παθήσεων. Με αυτά τα δεδομένα είναι πολύ σημαντική η ενημέρωση του κοινού σχετικά με τη σημασία της υγιεινής και ισορροπημένης διατροφής. Η βελτίωση των διατροφικών συνηθειών αποτελεί το καλύτερο μέσο για την προστασία του ανοσοποιητικού και βέβαια της ανθρώπινης υγείας!

 

Ποια είναι ακριβώς η θεματολογία του βιβλίου σας;

Το βιβλίο Αυτοάνοσα, Ανοσοποιητικό & Διατροφή» μάς μυεί εμπεριστατωμένα στην έννοια της «ανοσοπροστατευτικής» διατροφής. Στο πρώτο του μέρος περιγράφονται οι βασικές αρχές τους διατροφικής προστασίας του ανοσοποιητικού. Προτείνοντας μια κατεξοχήν διατροφοκεντρική αντίληψη, συστήνονται στρατηγικές αντιμετώπισης του εμπλεκόμενου καταστροφικού τρίπτυχου: ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΜΕΝΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ – ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ – ΦΛΕΓΜΟΝΗ.

Επίσης, το βιβλίο απαντά σε ερωτήματα σχετικά με την κληρονομική φύση των αυτονάνοσων, τις αλήθειες και τους μύθους που διέπουν τη διαχείρισή τους, τις αναγκαίες εξετάσεις, τα συμπληρώματα διατροφής κ.α.

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου ασχολείται αναλυτικά με τη διατροφική φροντίδα των 21 πλέον διαδεδομένων αυτοάνοσων νοσημάτων:

  1. Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1
  2. Νόσος Crohn
  3. Ελκώδης κολίτιδα
  4. Κοιλιοκάκη
  5. Ρευματοειδής αρθρίτιδα
  6. Αυτοάνοση αιμολυτική αναιμία
  7. Αυτοάνοση ατροφική γαστρίτιδα
  8. Θυρεοειδίτιδα Hashimoto
  9. Νόσος Graves
  10. Ινομυαλγία
  11. Λεύκη
  12. Μυασθένεια Gravis
  13. Ρευματική πολυαλγία
  14. Σκληρόδερμα
  15. Σύνδρομο Sjögren
  16. Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος
  17. Ψωρίαση
  18. Σκλήρυνση κατά πλάκας
  19. Έκζεμα ή ατοπική δερματίτιδα
  20. Αλλεργικό άσθμα
  21. Αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα ή Σύνδρομο Bechterew

Επιπλέον, αναφέρονται συνοπτικές διατροφικές οδηγίες για την διαχείριση ετέρων 21 πιο σπάνιων αυτοάνοσων παθήσεων, για τις οποίες οι έως σήμερα διαθέσιμες πληροφορίες είναι περιορισμένες. Σε αυτές περιλαμβάνονται: αμυοτροφική πλάγια σκλήρυνση (ALS), αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο, αυτοάνοση δερματίτιδα, αυτοάνοση νευροπάθεια, αυτοάνοση ηπατίτιδα, αυτοάνοση θρομβοκυτταροπενία, αυτοάνοση νόσος των επινεφριδίων, αυτοάνοση ωοθηκίτιδα και ορχίτιδα, γυροειδής αλωπεκία (Alopecia areata), δερματοπολυμυοσίτιδα, ερπητοειδής δερματίτιδα, θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (TTP), κοκκιωματώδης αγγειίτιδα Wegener, κροταφική αρτηρίτιδα, μυϊκή δυστροφία, μυοσίτιδα, νόσος του Behçet, πρωτοπαθής χολική κίρρωση, αυτοάνοση μυοκαρδιοπάθεια και το σύνδρομο Guillain-Barré.

 

Σε ποιους απευθύνεται το νέο βιβλίο σας;

Όπως σας ανέφερα πρόκειται για ένα μοναδικό σύγγραμμα για τα ελληνικά (ίσως και για τα ευρωπαϊκά) δεδομένα, το οποίο προσφέρει στους ενδιαφερόμενους έναν απόλυτο οδηγό πρόληψης και αντιμετώπισης των αυτοάνοσων διαταραχών. Τα άτομα που αφορά είναι εκείνα που επιθυμούν να προστατεύσουν το ανοσοποιητικό τους, ασθενείς με αυτοάνοσες διαταραχές, ευαισθητοποιημένους επιστήμονες υγείας: διατροφολόγους, ανοσολόγους, αλλά και όλες τις ειδικότητες που εμπλέκονται στη θεραπευτική προσέγγιση των αυτοάνοσων. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αναφέρω ότι το βιβλίο προλογίζει ο καθηγητής Χαροκοπείου Πανεπιστημίου κ. Λάμπρος Συντώσης, τον οποίο και ευχαριστώ θερμά.

Στην εισαγωγή κάνετε λόγο και για ένα προσωπικό βίωμα σας σχετικά με αυτοάνοση διαταραχή που αντιμετωπίσατε. Θέλετε να μας πείτε λίγα λόγια για το θέμα αυτό;

Επί τουλάχιστον 15 χρόνια αντιμετώπισα χρόνιο πρόβλημα ονυχομυκητίασης. Είναι αδύνατον να τους το περιγράψω με λόγια… Ο μύκητας «έτρωγε» σε βάθος το νύχι μέχρι σχεδόν την άκρη του δαχτύλου. Τα θέαμα ήταν αποτρόπαιο κι εγώ βρισκόμουν σε απόγνωση… Οι σχετικές εξετάσεις δεν έδειχναν απολύτως τίποτα (αρνητική καλλιέργεια) παρόλο που τα συμπτώματα είχαν… «διαφορετική άποψη». Η ενδεδειγμένη αγωγή δεν μου προσέφερε απολύτως τίποτα. Το συμπέρασμα που προέκυψε ήταν ότι μάλλον επρόκειτο για κατάσταση αυτοάνοση αιτιολογίας.

Το 2010 εξαιτίας τους συγγραφής του δεύτερου βιβλίου μου με τίτλο «Η νέα αντιοξειδωτική δίαιτα ORAC» (ή πιο σωστά «…διατροφή ORAC»), αποφάσισα μέσω των γνώσεων που αποκόμισα να αντιμετωπίσω αποτελεσματικά το καταστροφικό τρίπτυχο: απορυθμισμένο ανοσοποιητικό – οξειδωτικό στρες – φλεγμονή. Το συγκεκριμένο μοντέλο τους αντιοξειδωτικής διατροφής δεν προοριζόταν μόνο για τους αναγνώστες, αλλά και για εμένα τον ίδιο. Σε σύντομο χρονικό διάστημα, το θαμπό πρόσωπό μου άρχισε να αποκτά χρώμα κι εγώ ένιωθα καλύτερα. Τα κλινικά σημεία και συμπτώματα του οξειδωτικού στρες άρχισαν σιγά σιγά να εξαφανίζονται. Και εδώ ακριβώς συνέβη το «θαύμα»! Χωρίς καμία θεραπεία, το πρόβλημα τους ονυχομυκητίασης άρχισε να υποχωρεί σταδιακά. Ένα προς ένα τα νύχια μου έδειχναν καλύτερα. Κάθε μέρα η αποκατάστασή τους ήταν όλο και περισσότερο φανερή. Η καλυτέρευση της υγείας και της ψυχολογίας μου είχε αρχίσει να επιτυγχάνεται ολοκληρωτικά! Και όλα αυτά χάρη στην εφαρμογή των αρχών περιορισμού του οξειδωτικού στρες, τους οποίες υιοθέτησα στην πράξη.

Σήμερα, τίποτα πλέον δεν θυμίζει το πολυετές πρόβλημα τους ονυχομυκητίασης που αντιμετώπισα. Τα νύχια μου πλέον χαίρουν απόλυτης υγείας. Το συμπέρασμά μου τους είναι ισχυρό αλλά και απόλυτο: το πρόβλημά μου, όπως αποδείχθηκε, ήταν καθαρά αυτοάνοσο και δεν αφορούσε τίποτα περισσότερο από την υγεία του ανοσοποιητικού μου συστήματος. Προφανώς, ως ανοσοποιητική και φλεγμονώδης διαταραχή, μου επισήμανε με τον τρόπο της την άσχημη κατάσταση του ανοσοποιητικού μου, υποδηλώνοντας εμφανώς με σημεία και συμπτώματα ότι έχρηζε μεγαλύτερης προστασίας. Είχα καθήκον να προστατεύσω το ανοσοποιητικό μου, κάτι που εγώ μέχρι τότε δεν έκανα. Ως αποτέλεσμα, εκείνο με εκδικήθηκε με έναν παρατεταμένο τρόπο. Ευτυχώς τους για εμένα με έναν τρόπο ο οποίος ήταν μεν αντιαισθητικός, αλλά τουλάχιστον δεν είχε προσβάλει τη λειτουργική κατάσταση τους υγείας μου.

 

Με βάση την εμπειρία αλλά και τις γνώσεις σας λοιπόν έχετε έναν λόγο παραπάνω να συμβουλεύσετε τους ασθενείς με αυτοάνοσα συμπτώματα.

Ολοένα και περισσότεροι συνάνθρωποι μας προσβάλλονται σήμερα από κάποια αυτοάνοση διαταραχή. Σε πολλές «απλές» καταστάσεις μπορεί να είναι ανεπαίσθητη αναφορικά με τα συμπτώματά της (πχ θυρεοειδίτιδα Hashimoto) ή μπορεί να χαρακτηρίζεται από αισθητικές παρενέργειες (πχ έκζεμα, ψωρίαση, λεύκη) ή λειτουργικές και μόνο ευαισθησίες (ανοιξιάτικες αλλεργίες, αλλεργικό άσθμα κλπ.). Σε κάθε περίπτωση τόσο στην πρώτη, όσο στη δεύτερη και στην τρίτη κατάσταση το πρόβλημα υποδηλώνει ότι το ανοσοποιητικό «μπάζει» και επομένως ότι θα πρέπει να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα αποκατάστασης. Τα άτομα αυτά που παρουσιάζουν τα παραπάνω συμπτώματα έχουν καθήκον να προστατεύουν αποτελεσματικά το ανοσοποιητικό τους. Προς την κατεύθυνση αυτή μονόδρομο αποτελεί η διατροφική φροντίδα. Αν πάρα ταύτα δεν το πράξουν τότε ως αποτέλεσμα εκείνο θα συνεχίσει να τους «εκδικείται» με έναν παρατεταμένο τρόπο, ο οποίος μεν μπορεί κατά περίπτωση να είναι αντιαισθητικός, ή να προκαλεί ελαφρές λειτουργικές δυσχέρειες, αλλά τουλάχιστον δεν προσβάλει τη συνολική κατάσταση της υγείας τους. Αυτό όμως θα είναι μόνο η αρχή, την οποία είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα ακολουθήσει μία μελλοντική κατάρρευση…

Σε κάποιους άλλους συνανθρώπους μας, ωστόσο, η εκτόνωση της ανοσοποιητικής διαταραχής εκφράζεται με σοβαρότερο χρόνιο αυτοάνοσο νόσημα, διαταραχή που πολλές φορές χαρακτηρίζεται ως μη αναστρέψιμη. Και όμως θα πρέπει να σας ενημερώσω ότι, στην επαγγελματική μου διαδρομή, έχω καταγράψει περιπτώσεις (ένα περιστατικό με σκλήρυνση κατά πλάκας, δύο με ψωρίαση και δύο με λεύκη) όπου, με την κατάλληλη προσοχή στη διατροφή και στον τρόπο ζωής, υπήρξε αναστροφή και ίαση του προβλήματος. Αυτό βέβαια δεν μπορώ να το ισχυριστώ για όλους και όλα τα αυτοάνοσα νοσήματα, αλλά πιστεύω ότι και μόνο η έστω περιορισμένη καταγραφή ιαθέντων αυτοάνοσων περιστατικών προσδίδει μια ουσιαστική ελπίδα σε όλους τους πάσχοντες. Τους υπενθυμίζει ότι, αντί να περιμένουν χωρίς αντίδραση το «μοιραίο», μπορούν να ευαισθητοποιηθούν και μέσω της διατροφοκεντρικής οδού να πράξουν αυτό που σε κάθε περίπτωση έχουν χρέος απέναντι στην υγεία τους. Το αποτέλεσμα δεν μπορεί να είναι γνωστό, αλλά τουλάχιστον προσδίδει μία πολύ σημαντική ελπίδα… Και ως γνωστόν η ελπίδα πεθαίνει τελευταία!

 

Ποια είναι η άποψη σας για τη φαρμακευτική αγωγή ως μονοδιάστατη παρέμβαση;

Ο άνθρωπος με το σημερινό (αλλοιωμένο) τρόπο ζωής του αποδυνάμωσε τις αμυντικές του λειτουργίες και αλλοίωσε τις διάφορες παραμέτρους της υγείας του, με αποτέλεσμα να δημιουργήσει αυξημένη ευαισθησία για την ασθένεια. Στη συνέχεια με την (αναγκαία;;;;;) λήψη φαρμάκων κεφαλαιοποίησε τη νόσο και τελικά στην πορεία της ζωής του θα πρέπει όχι μόνο να συμβιώσει μαζί της, αλλά και να υποστεί τις συνέπειες άλλων επακόλουθων παθολογικών καταστάσεων που θα προκύψουν ως παρενέργειες της φαρμακευτικής αγωγής. Η μονοδιάστατη Φαρμακοκεντρική αντίληψη αντιμετώπισης των ασθενειών  είναι βέβαιο ότι ανοίγει πολλά διαφορετικά μέτωπα και καθιστά το ανθρώπινο σώμα απόλυτα εξαρτημένο από τα φάρμακα.

Οι επιπτώσεις της φαρμακευτικής λήψης πρώτιστα εντοπίζονται στο γαστρεντερικό σύστημα. Αυτό δημιουργεί ένα τεράστιο πρόβλημα: Η χρόνια κατανάλωση φαρμάκων προσβάλει τις μικρολάχνες του εντέρου αυξάνοντας τη διαπερατότητά τους. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την είσοδο στην αιματική κυκλοφορία, πέραν των ζωτικών θρεπτικών συστατικών και άλλων διαφόρων τοξικών παραπροϊόντων του μεταβολισμού, τα οποία υπό άλλες συνθήκες θα ήταν «καταδικασμένα» να παραμείνουν στο γαστρεντερικό σωλήνα και να αποβληθούν με τα κόπρανα. Αυτή ακριβώς είναι σύμφωνα με πολλούς ερευνητές η γενεσιουργός αιτία της φλεγμονής, η οποία αποτελεί το καταστροφικό μέσο (όπλο) εκφυλισμού των διαφόρων ιστών, ανάλογα με την ατομική γονιδιακή ευαισθησία.

Θα πρέπει να γίνει κατανοητό λοιπόν πως η πρώτη και βασική αντιμετώπιση των χρόνιων νοσημάτων που προκύπτουν στην πορεία της ζωής θα πρέπει να έχει διατροφοκεντρικό χαρακτήρα. Από τη στιγμή που είναι παραδεκτό πως η διατροφή ρυθμίζει (ή απορυθμίζει ανάλογα με την ποιότητα της) τις λειτουργίες του αμυντικού συστήματος και πως διάφορες χρόνιες επιθετικές παθήσεις (π.χ. αυτοάνοσα νοσήματα, καρκίνος κλπ.) το φέρουν ως επίκεντρο των γενεσιουργών αιτιών τους, το πρώτο μέλημα θα πρέπει να είναι η διατροφική παρέμβαση. Πραγματικά δεν μπορώ να καταλάβω εκείνον που αντιμετωπίζει πρόβλημα υπέρτασης και καταφεύγει στα φάρμακα, ενώ θα μπορούσε με δύο σκελίδες σκόρδο να έχει το ίδιο ή και καλύτερο αποτέλεσμα. Ή εκείνον που υποφέρει από κάποιο γαστρεντερικό πρόβλημα (γαστρίτιδα, έλκος ευερέθιστο έντερο, δυσκοιλιότητα κλπ.) και αντί να ακολουθήσει μία ενδεδειγμένη διατροφική αγωγή, καταφεύγει στα φάρμακα. Το ίδιο συμβαίνει και με το σάκχαρο, την υψηλή χοληστερόλη (υπερλιπιδαιμίες) και τόσες άλλες ασθένειες. Εσείς τι πιστεύτε ότι θα συμβεί τελικά στην πορεία της ζωής των ατόμων που εφαρμόζουν τη συγκεκριμένη πρακτική; Πολύ απλά θα παραμείνουν απόλυτα εξαρτημένοι από τα φάρμακα με αποτέλεσμα το ένα πρόβλημα να φέρνει το άλλο, ακόμη περισσότερα φάρμακα και τελικά μία πολύ ευαίσθητη κατάσταση υγείας.

 

Δηλαδή πιστεύετε ότι τα φάρμακα θα πρέπει να χρησιμοποιούνται συνδυασμένα με τη διατροφική φροντίδα;

ΒΕΒΑΙΩΣ! Δεν λέει βέβαια κανείς ΟΧΙ στη φαρμακευτική αγωγή. Αν νομίζετε ότι τοποθετούμαι απολύτως κατά των φαρμάκων κάνετε λάθος! Απλά πιστεύω ότι θα πρέπει να λαμβάνονται και μόνο όταν υπάρχει απόλυτη ανάγκη και αφού προηγουμένως έχει δοκιμαστεί η σχετική διατροφική αγωγή. Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις των διατροφοεξαρτώμενων νοσημάτων (καρδιαγγειακά και αυτοάνοσα νοσήματα, διαβήτης κλπ.), η διατροφή θα πρέπει να αποτελεί την παράλληλη οδό αντιμετώπισης. Κι εδώ εντοπίζονται οι ευθύνες τις θεραπευτικής κοινότητας. Οι θεραπευτές θα πρέπει να παροτρύνουν τους ασθενείς τους να ακολουθούν την ενδεδειγμένη διατροφική παρέμβαση σε συνδυασμό με την όποια φαρμακευτική αγωγή τους προτείνουν. Είναι πραγματικά παράλογο το οποιοδήποτε νόσημα να αντιμετωπίζεται με χαλαρότητα αναφορικά με τις διατροφικές του ιδιαιτερότητες. Η μονοδιάστατη φαρμακευτική παρέμβαση αποτελεί ακριβώς τη μισή φροντίδα και δεν μπορεί παρά μακροπρόθεσμα να είναι αποτυχημένη. Δεν είναι ντροπή οι θεράποντες να παραπέμπουν τους ασθενείς τους σε εξειδικευμένο διατροφολόγο. Εκ των πραγμάτων δεν μπορούν να έχουν τις γνώσεις μίας επιστήμης που εξελίσσεται μέρα με τη μέρα και αναδεικνύει ολοένα περισσότερα νέα ερευνητικά δεδομένα, τα οποία στοχεύουν στην βελτίωση την συνθηκών ζωής των ασθενών. Στο σημείο αυτό ακριβώς εντοπίζεται και η υπευθυνότητα του διατροφολόγου, ο οποίος θα πρέπει να ενημερώνεται συνεχώς και να προσφέρει τις αφειδώς γνώσεις του εκεί όπου χρειάζεται. Προσωπικά, πέρα από την όποια πολυετή εμπειρία που διαθέτω, έχω σπουδάσει περισσότερα από δέκα χρόνια επάνω στο συγκεκριμένο επιστημονικό αντικείμενο. Ανάλογη πορεία και τυπικά προσόντα διαθέτουν και πολλοί συνάδελφοί μου. Το σίγουρο λοιπόν είναι και που μπορώ να το αναφέρω με κάθε βεβαιότητα είναι ότι η διατροφή σε κάθε περίπτωση προσφέρει με χαμηλό κόστος (συγκριτικά με την φαρμακευτική αγωγή) μία καλύτερη ποιότητα ζωής και περισσότερη υγεία. Αυτό ας τα σκεφθούν όλες οι πλευρές που αφορά η συγκεκριμένη τοποθέτηση και ας πράξουν το δέον… Πραγματικά πιστεύω ότι αξίζει τον κόπο!

Ποια είναι τα διατροφικά θέματα τα οποία θίγετε στο βιβλίο σας;

Η διατροφική διαχείριση των αυτοάνοσων νοσημάτων περιλαμβάνει συνήθως τον έλεγχο του πόνου και της φλεγμονής, την επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου, και την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος. Υπάρχουν μερικά ελπιδοφόρα τρόφιμα και θρεπτικά συστατικά που εμφανίζονται ως δυνητικά επωφελή. Προς την κατεύθυνση αυτή αναλύεται η σημασία της διατροφικής αντιμετώπισης της φλεγμονής αλλά και ποιο παρουσιάζεται πρώτο, η φλεγμονή ή η αυτοανοσία, ο ρόλος της βιταμίνης D, οι ευεργετικές ιδιότητες των προβιοτικών, το θέμα της κατανάλωσης γλουτένης, ο ρόλος των ωμέγα-3 λιπαρών και η συμμετοχή διαφόρων θρεπτικών συστατικών (Βιταμίνες A, C, E, σελήνιο, ψευδάργυρος και χαλκός) στη διατροφική φροντίδα των αυτοάνοσων διαταραχών. Στην ουσία γίνεται λόγος για το απόλυτο μοντέλο της αντιφλεγμονώδους και αντιοξειδωτικής δίαιτας, το οποίο περιλαμβάνεται κατά βάση στο ελληνικό παραδοσιακό μοντέλο διατροφής. Παράλληλα όμως υπογραμμίζεται και η έλλειψη στρατηγικών ουσιαστικής αντιμετώπισης των αυτοάνοσων νοσημάτων.

 

Γιατί το υπέρβαρο και η Παχυσαρκία αποτελούν υψηλούς παράγοντες κινδύνου για την εξασθένιση του ανοσοποιητικού και τις αυτοάνοσες διαταραχές;

Είναι γνωστό ότι ο κεντρικός εκλεκτικός ρυθμιστής της έκφρασης των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος είναι η βιταμίνη D, διαθέτοντας σημαντικές ανοσορυθμιστικές ιδιότητες. Μέσω των ρυθμιστικών CD4+ Τ κυττάρων συνεισφέρει στην ισόρροπη ανάπτυξη των Th-1 και Th-2 βοηθητικών κυττάρων και επομένως στην ομαλή έκφραση των λεμφοκυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος. Το καθαρό αποτέλεσμα για το ανοσιακό σύστημα που αναπτύσσεται σε περιβάλλον όπου υπάρχει περιορισμένη διαθεσιμότητα βιταμίνης D, είναι η αύξηση του αριθμού των προ-φλεγμονωδών Τh1 κύτταρων με συνέπεια την αυτοανοσία. Αντίθετα, η επάρκεια  της 1,25-διυδροξυβιταμίνης D3 (η ορμονική μορφή της βιταμίνης D) οδηγεί σε αριθμητικά μικρότερα και λιγότερο επιθετικά Th-1 κύτταρα και ταυτόχρονα στην αντισταθμιστική ομοιογενή ανάπτυξη των αντιφλεγμονωδών Th-2 βοηθητικών κυττάρων, με επακόλουθο τη φυσιολογική συνολική λειτουργία των Τ-Κυττάρων.

Εκτεταμένες διεθνείς έρευνες έχουν δείξει ότι υποδοχείς της βιταμίνης D  (VDRs)  έχουν εντοπιστεί σε πολλαπλά όργανα και ιστούς του ανθρώπινου σώματος. Ως εκ τούτου, η ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αυτοάνοσων ασθενειών και καρκίνου, και αυτό έχει αναφερθεί σε ζωικά μοντέλα.

Κύρια πηγή πρόσληψης της βιταμίνης D είναι το ηλιακό φως. Υπολογίζεται ότι το 80% της βιταμίνης D3 προσλαμβάνεται από το ανθρώπινο σώμα με το συγκεκριμένο μηχανισμό. Βέβαια υπάρχουν και διατροφικές πηγές πρόσληψης βιταμίνης D αλλά αυτές είναι περιορισμένες και μάλλον δυσεύρετες στην καθημερινή διατροφή (σολομός, τόνος, ιχθυέλαια κλπ.). Επομένως, η ηλιακή ακτινοβολία είναι κομβικής σημασίας για την επαρκή πρόσληψη και απορρόφηση της βιταμίνης D.

Το πρόβλημα στην περίπτωση των υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων είναι ότι συχνά παρουσιάζουν έλλειψη και ανεπάρκεια βιταμίνης D. Αυτό συμβαίνει διότι στα υπέρβαρα και τα παχύσαρκα άτομα το αυξημένο σωματικό τους λίπος δεσμεύει ποσότητα βιταμίνης D (λόγω της λιποδιαλυτής της φύσης), με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται ο φυσιολογικός μεταβολισμός της. Η Αμερικανική Ενδοκρινολογική Εταιρεία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι για το λόγο αυτό τα παχύσαρκα άτομα  χρειάζονται 2,5 φορές περισσότερη βιταμίνη D για να αυξήσουν στον ίδιο βαθμό με τα άτομα φυσιολογικού βάρους, τα επίπεδα της 25(ΟΗ)D στο αίμα.

Επιπλέον, τα παχύσαρκα άτομα στατιστικά δαπανούν μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους σε εσωτερικούς χώρους είτε στο σπίτι, είτε για εργασία, είτε γιατί απλά θέλουν να αποφεύγουν τον ήλιο, φορούν μακριά ρούχα που αφήνουν μικρότερο γυμνό μέρος του σώματος εκτεθειμένο στον ηλιακό φως και χρησιμοποιούν συχνά αντηλιακά, τα οποία παρεμποδίζουν την απορρόφηση της βιταμίνης D. Το καθαρό τελικό αποτέλεσμα όμως είναι να περιορίσουν την ζωτικής σημασίας ποσότητα του ήλιου και επομένως βιταμίνης D που λαμβάνει το σώμα τους. Ως συνέπεια μεγεθύνεται ακόμη περισσότερο ο κίνδυνος προσβολής του ανοσοποιητικού συστήματος ενός υπέρβαρου ή παχύσαρκου ατόμου.

Ο κίνδυνος αυξάνεται περισσότερο εάν στην εξίσωση παρεμβληθούν παράγοντες που αυξάνουν τις απαιτήσεις σε βιταμίνη D (Holick et al. 2011) όπως είναι η εμμηνόπαυση, η ηλικία άνω των 50 ετών, θυρεοειδικές παθήσεις (οι οποίες είναι πολύ συχνές στους παχύσαρκους), σκουρόχρωμη επιδερμίδα (τα άτομα με σκούρο τόνο του δέρματος διαθέτουν φυσική προστασία από τον ήλιο εξαιτίας της μελανίνης του δέρματος, η οποία δρα ως φίλτρο κατά της υπεριώδους ακτινοβολίας) και φυσικά η διαμονή σε περιοχές με γεωγραφικό πλάτος μεγαλύτερο από 35° (Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα).

Συμπερασματικά και με δεδομένο τον κομβικό ρόλο της Βιταμίνης D στην λειτουργία (ρύθμιση) του αμυντικού συστήματος, εξηγείται λοιπόν γιατί η παχυσαρκία αποτελεί μία κατάσταση υψηλού κινδύνου για την αποδυνάμωση και την εξασθένιση του ανοσοποιητικού συστήματος. Επομένως, με τον τρόπο αυτό εξηγείται η αυξημένη επίπτωση των αυτοάνοσων διαταραχών στα υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα.

Η παχυσαρκία εξασθενεί το ανοσοποιητικό σύστημα με αποτέλεσμα να παρουσιάζεται υψηλός κίνδυνος για τη συνολική υγεία!

 

Πόσο σημαντική είναι τελικά η εξέταση της βιταμίνης D;

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονίσω ότι, καθώς όλη η βιβλιογραφία «φωνάζει» για την απόλυτη εμπλοκή της βιταμίνης D στη ρύθμιση του ανοσοποιητικού (βλ. παραπάνω σχετικά με την Παχυσαρκία και βιταμίνη D), αν κάποιος διαγνωστεί με αυτοάνοσο νόσημα, το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει είναι μια μέτρηση της 25(ΟΗ)D! Αν διαπιστώσει χαμηλά επίπεδα, θα πρέπει να τα αποκαταστήσει πάραυτα, κάνοντας έτσι το πρώτο βήμα αντιμετώπισης του προβλήματός του. Στη συνέχεια, συστήνω να επισκεφτεί σύντομα ειδικό διατροφολόγο (ειδικευμένο στην αντιμετώπιση των αυτοάνοσων νοσημάτων) προκειμένου να σχεδιάσει μαζί του το κατάλληλο διατροφικό πρόγραμμα για την υποστήριξη του ανοσοποιητικού του (που το έχει τόσο ανάγκη), αλλά και τη διαιτητική προσέγγιση των επιμέρους τροφικών ιδιαιτεροτήτων που αφορούν το νόσημά του και των παρενέργειες μπορούν να προκύψουν από τη φαρμακευτική αγωγή.

Στο βιβλίο σας κάνετε λόγο για τα περίφημα 3-Α της διατροφής και της υγείας. Αυτά τι περιλαμβάνουν;

Τα 3-Α της διατροφής και της υγείας προέρχονται από τα αρχικά  των λέξεων: Ανοσοπροστατευτική, Αντιοξειδωτική και Αντιφλεγμονώδης προστασία. Μπορούν να προσφέρουν σημαντική προστασία στο ανοσοποιητικό, ενδυναμώνοντας τη φυσική άμυνα του οργανισμού. Κατά βάση πρόκειται για μια συνολική διατροφική προσέγγιση.

Στο καταστροφικό τρίπτυχο (απορυθμισμένο ανοσοποιητικό, οξειδωτικό στρες και φλεγμονή) αποδιοργάνωσης του ανοσοποιητικού και καταστροφής της υγείας, απαντάμε καταλυτικά προτείνοντας τους ισάριθμους βασικούς τομείς της θεωρίας των 3-Α: Ανοσοπροστασία, Αντιοξειδωτική και Αντιφλεγμονώδης προστασία.

  • Ανοσοπροστασία. Προστατεύστε αποτελεσματικά το ανοσοποιητικό σας. Προσλάβετε άφθονη βιταμίνη D για την αποτελεσματική προστασία του οργανισμού και του μεταβολισμού. Ο συνδυασμός θρεπτικών συστατικών (βιταμινών και μετάλλων), τα διαιτητικά αντιοξειδωτικά συστατικά και οι προβιοτικές ουσίες (από το γιαούρτι και το κεφίρ) μπορούν επίσης να βελτιώσουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
  • Αντιοξείδωση. Περιορίστε το οξειδωτικό στρες ενισχύοντας την αντιοξειδωτική προστασία του οργανισμού σας. Εφοδιαστείτε, μέσω της διατροφής σας, με μια υψηλή ποσότητα αντιοξειδωτικών μονάδων ORAC (7.000-9.000). Ταυτόχρονα αποφύγετε ουσίες που λειτουργούν ως προ-οξειδωτικοί παράγοντες: ζωικά λιπαρά, κόκκινο κρέας, χημικά πρόσθετα, φυτοφάρμακα κ.λπ.
  • Αντιφλεγμονώδης προστασία. Καταπολεμήστε τη συστηματική φλεγμονή με ουσίες που χαρακτηρίζονται από αντιφλεγμονώδη δράση, δηλαδή με τα «καλά» λιπαρά (μονοακόρεστα και ω-3 λιπαρά οξέα). Παράλληλα αποφύγετε προ-φλεγμονώδη συστατικά: επεξεργασμένες τροφές, ζάχαρη, άσπρο αλεύρι κ.λπ. Με αυτόν τον τρόπο θα ενισχύσετε και τη μεταβολική σας λειτουργία, βελτιώνοντας την ινσουλινοευαισθησία και αντιμετωπίζοντας αποτελεσματικά ένα πιθανό πρόβλημα ινσουλινοαντίστασης.

Προς την κατεύθυνση της πιστής εφαρμογής της θεωρίας των 3-Α, θα πρέπει να πραγματοποιείτε τις κατάλληλες επιλογές ανάμεσα στις διάφορες «ανοσοπροστατευτικές» τροφές που προτείνονται στο βιβλίο μου. Η διατροφική πρακτική, σύμφωνα με τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα, θα πρέπει να στηρίζεται σε δύο βασικούς πυλώνες: πρώτον, περιορισμένη πρόσληψη και έκθεση σε προ-οξειδωτικές και προ-φλεγμονώδεις εστίες (τρόφιμα, μολυσματικοί παράγοντες, ακτινοβολία κ.λπ.) και, δεύτερον, αυξημένη κατανάλωση διαιτητικών αντιοξειδωτικών και εν γένει «προστατευτικών» τροφίμων. Με αυτόν τον τρόπο θα επιτύχετε την καλή λειτουργία των κυττάρων και επομένως του ανοσοποιητικού σας, αναβαθμίζοντας την άμυνα του οργανισμού και προλαμβάνοντας φαινόμενα γήρανσης των ιστών.

Το βιβλίο «Αυτοάνοσα, Ανοσοποιητικό & Διατροφή» ουσιαστικά μυεί τον αναγνώστη στην έννοια της συνολικής «ανοσοπροστατευτικής» διατροφής. Θέλετε να μας πείτε μερικά λόγια για το θέμα αυτό;

Η Ανοσοπροστατευτική Διατροφή βασίζεται στο ευεργετικό τρίπτυχο: Ανοσορυθμιστική, Αντιοξειδωτική και Αντιφλεγμονώδης προστασία (τα 3Α της υγείας). Αποτελεί ένα μοντέλο που διακρίνεται για την υψηλή βιολογική αξία των τροφίμων που περιέχει, το οποίο προσφέρει αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές ιδιότητες, ταυτόχρονα. Η αυξημένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών στο πλαίσιο του μοντέλου της ελληνικής παραδοσιακής διατροφής, με βάση την κλίμακα ORAC, μπορεί να καλύπτει επαρκώς τις ανάγκες σε αντιοξειδωτικές ουσίες. Επιπλέον, με δεδομένο ότι τα φρούτα και τα λαχανικά είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικές φαινολικές ενώσεις, όταν καταναλώνονται μαζί με γεύματα που περιέχουν κορεσμένα ή τρανς λιπαρά και ζάχαρη, μπορούν να εξουδετερώνουν τις «προ-οξειδωτικές» και «προ-φλεγμονώδεις» ιδιότητές τους, μετριάζοντας τις αρνητικές τους επιπτώσεις. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται η αποτελεσματική προστασία του ανοσοποιητικού συστήματος και μειώνεται ο κίνδυνος ή/και τα συμπτώματα των χρόνιων νοσημάτων που προσβάλλουν την ανθρώπινη υγεία.

Με την εφαρμογή των κατευθύνσεων που προτείνει η θεωρία των 3-Α και σας ανέφερα παραπάνω είναι βέβαιο ότι θα νιώθετε καλύτερα και ο οργανισμός θα λειτουργεί πιο σωστά, γεγονός που είναι αναγκαίο για την εύρυθμη λειτουργία του ανοσοποιητικού. Το συγκεκριμένο σκεπτικό προσφέρει στο σώμα όλες τις θρεπτικές ουσίες και το σύνολο του «οπλοστασίου» που χρειάζεται για να αποφύγει τους τοξικούς παράγοντες που επιβουλεύονται την υγεία. Συγχρόνως συμβάλλει στη δημιουργία ενός πιο ήπιου βιολογικού περιβάλλοντος, με αποτέλεσμα την ομαλή λειτουργία του οργανισμού.

Συμπερασματικά, η Ανοσοπροστατευτική Διατροφή είναι ένα απόλυτα ισορροπημένο μοντέλο που περιλαμβάνει την επαρκή πρόσληψη αντιοξειδωτικών ουσιών, μακροθρεπτικών (υδατάνθρακες, πρωτεΐνες, λιπίδια) και μικροθρεπτικών συστατικών (βιταμίνες, μέταλλα, ιχνοστοιχεία), τα οποία συμβάλλουν αποτελεσματικά στη ρύθμιση του ανοσοποιητικού και στη θωράκιση της υγείας. Γιατί… λόγω διατροφής έχουμε μια καλύτερη ποιότητα ζωής!

Δρ. Δημήτρης Γρηγοράκης